Projekt pt. „Kolekcje roślin użytkowych jako przykład ochrony ex situ” poświęcony jest ochronie bioróżnorodności roślin, które są ważne z gospodarczego i ekonomicznego punktu widzenia, ponieważ gwarantują zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego dla ludzi. W dzisiejszych czasach to zagadnienie jest niezwykle istotne, szczególnie w kontekście postępujących zmian klimatycznych oraz zmniejszającej się różnorodności genetycznej roślin uprawnych.

Kolekcje roślin użytkowych to celowo tworzone zbiory różnych gatunków i odmian roślin użytkowych ważnych dla człowieka ze względu na ich praktyczne zastosowanie. Stanowią one rezerwuar unikalnych cech, a zgromadzone w nich obiekty charakteryzują się szerokim spektrum zmienności. Są przykładem ochrony ex situ, czyli ochrony gatunków poza miejscem ich naturalnego występowania. W Polsce takie kolekcje funkcjonują od wielu lat w ramach krajowego programu ochrony roślinnych zasobów genowych, którego koordynatorem jest Krajowe Centrum Roślinnych Zasobów Genowych w Radzikowie koło Warszawy. Znajdują się one głównie w ogrodach botanicznych, ale również w bankach genów, na uczelniach. Dwie z nich, czyli kolekcja pszenżyta i kolekcja pszenicy twardej, są prowadzone w Instytucie Genetyki, Hodowli i Biotechnologii Roślin Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie. Obejmują one w sumie ponad 4 tysiące obiektów pszenżyta i pszenicy twardej, które pochodzą z różnych rejonów świata i charakteryzują się dużym zróżnicowaniem pod względem cech morfologicznych i użytkowych, stanowiąc tym samym wartościowy materiał w pracach badawczych i hodowlanych.

Niniejszy projekt ma na celu:

• zapoznanie uczestników z głównymi metodami ochrony przyrody (ochrona in situ, ochrona ex situ) ze szczególnym uwzględnieniem ochrony realizowanej w warunkach ex situ, która dotyczy roślin użytkowych
• przedstawienie uczestnikom krótkiej historii kolekcji pszenicy twardej i pszenżyta, które są prowadzone już od ponad 40 lat i stanowią cenne źródło cech ważnych dla praktycznej hodowli roślin
• pokazanie zmienności cech morfologicznych i użytkowych na przykładzie okazów pochodzących z kolekcji pszenicy twardej i pszenżyta

Podczas trwania projektu planowana jest:

• krótka prezentacja multimedialna, w której będą przedstawione informacje na temat kolekcji roślin użytkowych, ochrony w warunkach ex situ, zmienności
• wystawa okazów z kolekcji pszenicy twardej i pszenżyta w formie kłosów
• możliwość przeprowadzenia samodzielnej oceny cech plonotwórczych i zobaczenia „na własne oczy” różnorodności biologicznej roślin użytkowych