Bakterie stanowią coraz większe zagrożenie dla człowieka. Coraz częściej zdarza się, że nawet nowoczesne terapie antybiotykowe okazują się nieskuteczne. Taka sytuacja wymusza poszukiwanie innych metod leczenia, a właściwie powrót do rozwiązań znanych już od dawna.

Właściwości antybakteryjne bakteriofagów były znane już na początku XX wieku, kiedy pojawiły się pierwsze informacje o możliwości terapeutycznego wykorzystania wirusów atakujących bakterie. Wirusy te zostały odkryte niezależnie przez Frederick William Tworta w 1915 roku oraz Felixa d’Hérelle’a w 1917 roku.

Samo słowo „bakteriofag” oznacza dosłownie „pożeracza bakterii”. Czy jednak bakteriofagi rzeczywiście „zjadają” bakterie?

Pierwszy udokumentowany przypadek wyleczenia zakażenia bakteryjnego za pomocą wirusów miał miejsce w 1917 roku i dotyczył czerwonki bakteryjnej, czyli groźnej dezynterii. Za swoje osiągnięcia Félix d’Hérelle został nominowany do Nagrody Nobla, jednak ostatecznie jej nie otrzymał. Po zakończeniu II wojny światowej zaczęto masowo stosować antybiotyki, których łatwiejsze użycie oraz wysoka skuteczność sprawiły, że terapia fagowa została niemal całkowicie zapomniana.

W porównaniu z antybiotykoterapią bakteriofagi są tańsze i równie skuteczne. Dodatkowo terapia fagowa nie powoduje skutków ubocznych, ponieważ działanie fagów jest bardzo precyzyjne i skierowane wyłącznie przeciwko konkretnym bakteriom.

Nadmierne stosowanie antybiotyków, szczególnie bez wcześniejszego potwierdzenia bakteryjnego podłoża infekcji, w znacznym stopniu przyczynia się do rozwoju oporności bakterii. Często zdarza się, że pacjenci przyjmują antybiotyki podczas infekcji wirusowych, na które leki te nie działają. Takie nieuzasadnione stosowanie antybiotyków nie tylko nie przynosi efektów, ale również prowadzi do powstawania szczepów odpornych na leczenie, co utrudnia późniejszą skuteczną terapię. Problem ten pogłębia również dodawanie antybiotyków do pasz dla zwierząt hodowlanych.

Z tego powodu naukowcy poszukują alternatywnych sposobów zwalczania patogenów w sytuacjach, gdy antybiotyki przestają działać. Jednym z takich rozwiązań jest terapia fagowa, której największą zaletą jest selektywność działania. Bakteriofag atakuje wyłącznie określony szczep bakterii, prowadząc do jego zniszczenia. Podobnie jednak jak bakterie mogą uodparniać się na antybiotyki, tak również mutacje bakteryjne mogą obniżać skuteczność terapii fagowej, co stanowi istotne wyzwanie dla przyszłości tej metody leczenia.

W praktyce często stosuje się tzw. „koktajle fagowe”, czyli mieszaniny różnych bakteriofagów wykorzystywane do zwalczania jednego lub wielu szczepów bakterii. Takie rozwiązanie może ograniczać rozwój oporności bakterii na fagi oraz zwiększać skuteczność działania przeciwbakteryjnego. Dodatkowo koktajle fagowe umożliwiają bardziej elastyczne podejście terapeutyczne i jednoczesne zwalczanie różnych patogenów, co ma szczególne znaczenie w przypadku zakażeń wielobakteryjnych.