Wykład: Religie monoteistyczne w Chinach: chrześcijaństwo, judaizm i islam między inkulturacją a sinizacją.

Autorem wykładu jest dr Marek Tylkowski, który od kilku lat specjalizuje się między innymi w badaniach nad religią w Chinach oraz polityką rządu Chińskiej Republiki Ludowej na polu religijnym i relacjach chińsko-watykańskich. Wiele tekstów związanych z tą tematyką opublikował w czasopiśmie „Chiny Dzisiaj”, dostępnym online pod adresem https://www.chinydzisiaj.sinicum.pl/

Kultura chińska należy do najstarszych kultur świata. Jedną z jej unikalnych cech jest jej umiejętność przejmowania i asymilowania wszelkich obcych wpływów i naleciałości. Przykładem może być schińszczenie buddyzmu, którego chińska wersja, różniła się w wielu aspektach od indyjskiego oryginału. Jako taka rozeszła się po różnych krajach Azji Wschodniej, dając początek między innymi japońskiemu buddyzmowi zen, który znów stał się popularny na Zachodzie począwszy od wielkiej kontestacji kulturowej, jaka nastąpiła w Europie i Ameryce w latach sześćdziesiątych.

Warto w związku z tym zapytać, czy podobny los do buddyzmu, spotkał także religie abrahamowe, które od setek lat istniały także na terytorium Chin? Czy także zostały zmienione w taki sposób, że pewne ich istotne treści zostały zastąpione etosem kultury chińskiej? Gdzie leży granica pomiędzy dostosowywaniem formy propagowania danej religii do określonego środowiska kulturowego a zmienianiem jej tak, aby głoszone przez nią treści wierzeń i zasady etyczne odzwierciedlały wierzenia i wartości tego środowiska w miejsce tych, które głosiła na samym początku? Czy chrześcijaństwo w różnych formach, jakie powstały w Chinach było jeszcze chrześcijaństwem, czy też, na przykład odmianą buddyzmu, która tylko posługiwała się tylko symbolami chrześcijańskimi? Czy muzułmańscy urzędnicy byli prawowiernymi muzułmanami, gdy składali ofiary bóstwom chińskim, co było częścią ich urzędniczych obowiązków? Czy Żydzi, którzy tożsamość opierali na pochodzeniu od ojca, a nie od matki, jak w tradycyjnym judaizmie, wciąż mogą być uznawani za ortodoksyjnych Żydów?

Przedmiotem analizy przeprowadzonej w ramach wykładu będą chrześcijaństwo, judaizm i islam. Chrześcijaństwo będzie głównie analizowane w dwóch, najdłużej obecnych w Chinach, formach. Pierwszą z nich jest forma chrześcijaństwa przyniesiona do Chin przez Kościół Wschodu, znana później w Chinach jako „religia światła”, zaś drugą jest katolicyzm. Judaizm zostanie przedstawiony z perspektywy żyjącej w państwie chińskim powyżej tysiąca lat diaspory Żydów w Kaifengu. Islam natomiast będzie analizowany głównie przez pryzmat historii muzułmanów chińskich zwanych Hui.

W czasie wykładu zostanie pokazane, jak odłamy, wymienionych wyżej, trzech wielkich religii, w różnym stopniu asymilowały się do kultury chińskiej, czego przykładami są, między innymi, “sutry Jezusowe”, w których Jezus Chrystus nauczał o tworzeniu dobrej karmy, teksty chwalące Mahometa jako konfucjańskiego mędrca lub opis patriarchów Starego Testamentu, którzy dzięki oczyszczaniu umysłu osiągają wgląd w naturę rzeczywistości. Ponadto, zostanie wspomniany “spór o ryty chińskie” determinujący historię katolików chińskich i polityka religijna Chin za czasów Cesarstwa i współcześnie.

Wykład jest przeznaczony dla wszystkich tych, którzy chcą poszerzać swoje horyzonty intelektualne i poznawać różne sposoby przeżywania i praktykowania religii monoteistycznych w nieeuropejskich kontekstach kulturowych. Ich poznanie pozwala na zrozumienie, które z problemów napotykanych wewnątrz tradycji religijnych religii abrahamowych są typowo zachodnimi, a które z nich mają wymiar uniwersalny. Ponadto, obserwując adaptacje danej religii do różnych warunków kulturowych można łatwiej zrozumieć, które z jej elementów są najbardziej istotne i trwałe, a które zmieniają się w zależności od kontekstu historycznego i kulturowego.