W kontekście współczesnych badań nad zdolnościami poznawczymi zwierząt upowszechnia się przekonanie, że nie tylko człowiek posiada umysł. Jego złożony układ nerwowy z centralnym mózgiem jest biologicznym podłożem wyrafinowanych procesów poznawczych.  Ale przecież komórki nerwowe występują także u innych zwierząt, które wykazują zróżnicowane zdolności poznawcze. Idąc dalej w historii ewolucji życia, istnieją organizmy, które nie posiadają takich komórek, a wykazują elementarne procesy poznawcze. Gdzie można postawić granicę, za którą mamy do czynienia „ciemną materią”, która nic nie odczuwa i nie poznaje? Na to pytanie starają się odpowiedzieć nauki biologiczne, rekonstruujące genezę i historię życia oraz filozofia, przedstawiająca różne możliwe historie życia, utkane z biologicznych danych.

Historia łącząca  ewolucję  życia i genezę umysłu jest fascynująca i może być zaskakująca dla wielu z nas.