Celiakia, inaczej choroba trzewna, to autoimmunologiczna choroba genetyczna, w której spożywanie glutenu prowadzi do uszkodzenia jelita cienkiego. Charakteryzuje się nietolerancją glutenu, białka występującego w pszenicy, życie i jęczmieniu. Jedynym skutecznym sposobem leczenia jest ścisła dieta bezglutenowa przez całe życie.

Objawy celiakii mogą dotyczyć przewodu pokarmowego (bóle brzucha, przewlekła biegunka, wzdęcia), ale także innych narządów. Diagnoza jest stawiana na podstawie badania przeciwciał we krwi oraz wyników badania biopsji jelita. Leczenie celiakii polega na stosowaniu przez całe życie diety bezglutenowej, która powoduje ustąpienie objawów i umożliwia prowadzenie normalnego trybu życia.

Utrata tolerancji na gluten może wystąpić w każdym wieku, a czynnikami wyzwalającymi mogą być m.in. zakażenie żołądkowo-jelitowe, leki lub operacja. Ryzyko wystąpienia choroby jest większe u krewnych 1. stopnia chorych na celiakię (5–10%), cukrzycę typu 1 lub inne choroby autoimmunologiczne W przypadku wystąpienia celiakii u jednego z bliźniąt prawdopodobieństwo zachorowania drugiego z nich wynosi 70% u bliźniąt jednojajowych i 5% u dwujajowych.

Przeciwciała można stwierdzić u około 1% populacji ogólnej. Ryzyko celiakii jest zwiększone u chorych na cukrzycę typu 1, autoimmunologiczne choroby wątroby i/lub tarczycy, z zespołem Downa, z zespołem Turnera, z zespołem Williamsa, z nefropatią IgA, z niedoborem IgA i u krewnych 1. stopnia chorych na celiakię.

Częstość występowania celiakii wzrasta, co może mieć związek z wykonywaniem badań w populacji o zwiększonym ryzyku jej występowania. W krajach zachodnich celiakia występuje u około 0,6%. W >70% przypadków celiakię rozpoznaje się >20. roku życia, choć u części z tych chorych objawy występują od dzieciństwa. Zachorowalność wśród kobiet jest dwukrotnie większa niż u mężczyzn.