Zapadalność i zachorowalność na biegunki ostre w Polsce jest nadal jednym z najważniejszych problemów społecznych, mimo, że umieralność niemowląt w toku ostrych biegunek znacząco zmalała. Projekt ma na celu przybliżenie podstawowych informacji na temat przyczyn i zasad postępowania w biegunkach ostrych u niemowląt.
Ostra biegunka (definicja wg WHO) – jest to stan utrzymujący się nie dłużej niż 7-10 dni, w którym niemowlę karmione sztucznie oddaje 3 lub więcej na dobę wolnych (wodnistych) stolców lub 1 stolec z domieszką tzw. patologiczną tj. krwi, ropy lub śluzu.
Przyczyny ostrej biegunki:
• Wirusy (rotawirusy) – przebieg łagodny, wodniste stolce, wymioty, nieżyt górnych dróg oddechowych, sezonowość zakażeń – jesień, zima;
• Bakteryjne (Salmonella, Shigella, Escherichia coli) – krew w stolcu, gorączka, wymioty, wzdęcia brzucha, brak łaknienia;
• Pasożyty (lamblia);
• Grzyby;
• Zatrucia pokarmowe;
• Leki (antybiotyki, leki przeczyszczające);
• Błędy w żywieniu (przekarmianie) i pielęgnacji (przegrzanie).
Najpoważniejszym powikłaniem ostrej biegunki jest odwodnienie, którego nasilenie determinuje wybór postępowania leczniczego i ma wpływ na rokowanie.
Ogólne zasady postępowania:
1. Nawadnianie doustnymi płynami nawadniającymi (DPN) – odwodnienie lekkie i umiarkowane).
2. Nawadnianie dożylne (5% glukoza i 0,9% NaCl, PWE) – odwodnienie ciężkie.
3. Kontynuowanie karmienia piersią niezależnie od sposobu nawadniania.
4. U niemowląt karmionych sztucznie po 3-4 godzinach nawadniania (tzw. pauzy wodnej) powinno się stosować realimentację, czyli stopniowy powrót do podawania zwykłych mieszanek, t.j. takich jak przed biegunką (wczesna realimentacja zapobiega zanikowi enzymów jelitowych).
5. Leczenie farmakologiczne – wskazania do chemioterapii i antybiotykoterapii są bardzo ograniczone, gdyż ostra biegunka jest chorobą samoograniczoną w czasie.
Można stosować smectę, która skraca czas trwania biegunki i poprawia konsystencję stolca oraz absorbuje wirusy, bakterie i ich toksyny.
Można podawać probiotyki o udowodnionym działaniu, np. Lactobacillus rhamnosus – LGG (Dicoflor, Lakcid), Saccharomyces boulardii.
6. Pielęgnacja pośladków (zapobieganie odparzeniom i zaczerwienieniom):
• Częsta kontrola pieluch i zmiana w razie potrzeby.
• Delikatne mycie skóry pośladków i krocza ciepła wodą z łagodnym środkiem myjącym o lekko kwaśnym pH po każdej defekacji;
• Nie zaleca się w codziennej pielęgnacji stosowania chusteczek jednorazowych z uwagi na zawartość substancji konserwujących.
• Delikatne (bez pocierania) osuszanie skóry poślaków najlepiej jednorazowym ręcznikiem papierowym lub pozostawienie pośladków do wyschnięcia na powietrzu.
• Smarowanie pośladków łagodną maścią ochronną lub kremem tzw. barierowym (Sudocrem dla niemowląt – nie zawiera cynku, alantoina, maść witaminowa, linomag, panthenol), a gdy są zaczerwienienia preparatem z cynkiem przez kilka dni, nie dłużej, bo wysusza skórę (maść cynkowa), przy uszkodzeniu naskórka stosowanie maści z antybiotykiem na zlecenie lekarza;
• Wietrzenie pośladków (układanie dziecka na pieluszce, otulenie tułowia i nóżek kocykami oraz wystawienie gołych pośladków na działanie powietrza, w pomieszczeniu powinno być cieplej niż zwykle, zapobieganie podrażnieniu skóry brody, kolan, palców u nóg oraz uduszeniu);
Profilaktyka biegunek:
• Zalecenie karmienia naturalnego z uwagi na obecność w mleku matki przeciwciał IgA i przeciwciał neutralizujących HRV (rotawirusy) aż do 9. miesiąca laktacji.
• Szczepienia p/rotawirusom u niemowląt od 6 t.ż. do 6 m.ż. (2-3 dawki doustne).
• Przestrzeganie zasad higieny żywienia (czystość piersi i całego ciała matki, czystość pożywienia, butelek, smoczków, naczyń);
• Przestrzeganie zasad higieny podczas pielęgnowania (nie przegrzewać dziecka, wskazane są częste spacery na świeżym powietrzu);
• Dbanie o czystość otoczenia dziecka (pieluch, bielizny osobistej i pościelowej);
• Dbanie o higienę pomieszczeń (eliminacja kurzu- bakterie, zwalczanie pasożytów);
• Ograniczenie kontaktu dziecka z obcymi osobami, szczególnie chorymi;
• Eliminacja dymu tytoniowego z otoczenia dziecka;
• Przestrzeganie terminarza szczepień ochronnych (zapobieganie chorobom zakaźnym wieku dziecięcego, w przebiegu których też może występować biegunka, np. odra).